စစ်ဆေးရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း

၁။       ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံးနှင့် ဒေသစာရင်းစစ်ရုံးအသီးသီးတို့သည်  ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ဥပဒေနှင့်အညီ ဘဏ္ဍာရေးစာရင်းစစ်ဆေးခြင်း (Financial Audit) ၊ လိုက်နာ ဆောင်ရွက်မှုစစ်ဆေးခြင်း (Compliance Audit) နှင့် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုစစ်ဆေးခြင်း (Performance Audit) တို့ကို ဆောင်ရွက်ပြီး စစ်ဆေးအစီရင်ခံတင်ပြလျက်ရှိပါသည်။

၂။       နှစ်ပတ်လည် စစ်ဆေးရေးစီမံချက်နှင့် သုံးလပတ်စစ်ဆေးရေးစီမံချက်များရေးဆွဲ၍ စစ်ဆေးရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပြီး စစ်ဆေးရမည့် ဌာနအဖွဲ့အစည်းများ၏ Risk Area များရှာဖွေခြင်း၊ စစ်ဆေးရန်အရေးပါမှုသတ်မှတ်ခြင်း၊ အချက်အလက်များတောင်းခံရယူ၍ စိစစ် သုံးသပ်ခြင်း၊ နှိုင်းယှဉ်စိစစ်ခြင်းများကိုဆောင်ရွက်ပြီး စစ်ဆေးရမည့်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုချင်းအလိုက် စစ်ဆေးရေးအစီအစဉ်များရေးဆွဲ၍ စစ်ဆေးရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊  အစီရင်ခံစာ မူကြမ်း ပြုစုခြင်း၊ အစီရင်ခံစာထုတ်ပြန်ခြင်း၊ အစီရင်ခံစာအပေါ် စစ်ဆေးရမည့်အဖွဲ့အစည်းများ၏ အရေးယူ ဆောင်ရွက်မှုများကို စိစစ်သုံးသပ်ခြင်း၊ တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံးများမှ ပေးပို့သည့် ထူးခြားသည့်စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက် အစီရင်ခံစာများကိုစိစစ်၍ လိုအပ်သည်‌များကို ဆက်လက်အရေးယူ ခြင်းနှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံးများ၏ စစ်ဆေးရေးလုပ်ငန်းကို ကြီးကြပ်လမ်းညွှန် ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပါသည်။

၃။       စစ်ဆေးရာတွင် သိရှိလိုသောအချက်အလက်များအတွက် စစ်ဆေးရမည့်ဌာန၊ အဖွဲ့အစည်းမှ တာဝန်ရှိသူများနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခြင်း (Discussion)၊ အတည်ပြုရန်လိုအပ်သော စစ်ဆေးတွေ့ရှိ ချက်များအတွက် ဌာန၊ အဖွဲ့အစည်းမှ တာဝန်ရှိသူများအား တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း (Interview) ၊ ဌာန အဖွဲ့အစည်းမှ တင်ပြသည့်အချက်အလက်အထောက်အထားများအား စိစစ်သုံးသပ်ခြင်း (Doucument Review) နှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာစိစစ်ခြင်း (Analysing) ၊မေးခွန်းများ ( Questionnaire) အသုံးပြု၍မေးမြန်းခြင်း၊ မျက်မြင်စိစစ်အတည်ပြုရန် လိုအပ်သည့်နယ်ပယ်များအား မျက်မြင် ကြည့်ရှုစစ်ဆေးခြင်း(Observation) ၊ တာဝန်ရှိသူများထံမှ စာဖြင့် အတည်ပြုချက်ရယူခြင်း (Comfirmation) စသည်တို့ဖြင့် စစ်ဆေးဆောင်ရွက်ပါသည်။

၄။       စစ်ဆေးစဉ်အတွင်း စစ်ဆေးရေးအဖွဲ့အတွင်း ဆွေးနွေးပြီးအစီရင်ခံစာ (မူကြမ်း) ပြုစုခြင်း၊ စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အစီရင်ခံစာ (မူကြမ်း) ပြုစုပြီးနောက် စီမံခန့်ခွဲသူအဆင့်ဆင့်ထံတင်ပြပြီး စီမံခန့် ခွဲသူအဆင့်ဆင့်၏ ဆွေးနွေးလမ်းညွှန်ချက်များနှင့်အညီ ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း၊ အစီရင်ခံစာ (မူကြမ်း)အား သက်ဆိုင်ရာဌာန၊ အဖွဲ့အစည်းသို့ပေးပို့၍ အတည်ပြုချက်ရယူခြင်း၊ စစ်ဆေးရေးလုပ်ငန်း အပြီးသတ် ဆောင်ရွက်ခြင်း (Winding up )၊ ဌာန၊ အဖွဲ့အစည်း၏ ပြန်ကြားချက်များအားစိစစ်ပြီး လိုအပ်သည် များ ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း၊ အပြီးသတ်အစီရင်ခံစာထုတ်ပြန်နိုင်ရေးအတွက် စီမံခန့်ခွဲသူ အဆင့်ဆင့်ထံ တင်ပြခြင်း၊ အစီရင်ခံစာအား သက်ဆိုင်ရာဌာန၊ အဖွဲ့အစည်းသို့ပေးပို့ခြင်း၊ ပြည်ထောင်စုစာရင်း စစ်ချုပ်ဉပဒေနှင့်အညီ အစီရင်ခံတင်ပြခြင်းတို့ ဆောင်ရွက်ပါသည်။

၅။       အစီရင်ခံစာပါ အကြံပြုချက်များအပေါ် လိုက်နာဆောင်ရွက်ပြီးစီးမှုအား သက်ဆိုင်ရာဌာန၊ အဖွဲ့အစည်းမှ ပြန်ကြားလာပါက အစီရင်ခံစာပါအကြံပြုချက်များအပေါ် လိုက်နာဆောင်ရွက်ပြီးစီးမှု (Follow up) အား အထောက်အထားများဖြင့် စိစစ်ခြင်း၊ မပြီးပြတ်သေးသဖြင့် ထပ်မံစစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည့်အချက်များ     ရှိပါက နောင်စစ်ဆေးချိန်တွင် ထည့်သွင်းစစ်ဆေးနိုင်ရေးအတွက် ဆောင် ရွက်ခြင်း၊ အစီရင်ခံစာပါမပြီးပြတ်သေးသည့် အကြံပြုချက်များအတွက် သက်ဆိုင်ရာဌာနအဖွဲ့ အစည်းသို့  စီမံခန့်ခွဲမှုအကြောင်းကြားစာ (Management Letter) ထုတ်ပြန်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက် ပါသည်။ ဌာနအဖွဲ့အစည်းများ၏ စာရင်းစစ်အစီရင်ခံစာအပေါ် လိုက်နာဆောင်ရွက်မှု အခြေအနေအား ပြန်လည်စိစစ်သုံးသပ်မှုပြုခြင်းအားဖြင့် ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာ ထိန်းကျောင်းမှု ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေရန်အတွက်လည်း အထောက်အကူပြုနိုင်ပါသည်။

 ၆။       ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် စစ်ဆေးသည့် အမျိုးအစားများမှာ -

(က) ဘဏ္ဍာရေးစာရင်းများ စစ်ဆေးခြင်း

       အဖွဲ့အစည်း၏ ဘဏ္ဍာရေးစာရင်းများသည် အများလက်ခံကျင့်သုံးနေသည့်မူများကို လိုက်နာ ပြီး အစဉ်တစိုက်ရေးဆွဲထားခြင်း ဟုတ်မဟုတ်နှင့် အဖွဲ့အစည်း၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာ အခြေအနေ နှင့် ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေတို့ကို သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ ဖော်ပြခြင်းပြုမပြု  စာရင်းစစ်ထင်မြင် ယူဆချက်ပေးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်၊၊

(ခ) လိုက်နာဆောင်ရွက်မှု  စစ်ဆေးခြင်း

       အဖွဲ့အစည်းများ၏ ခွင့်ပြုရန်ပုံငွေများ ထိရောက်စွာ စီမံခန့်ခွဲမှု၊ စီမံအုပ်ချုပ်ဆောင်ရွက်မှု စိစစ်သုံးသပ်ခြင်း၊ အခွင့်အာဏာချိုးဖောက်မှု အခြေအနေများ၊ အခွင့်အာဏာနှင့်အညီ သုံးစွဲနိုင်မှု အခြေအနေများနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များဆောင်ရွက်မှု၊ ကြီးကြပ်သူများ၏တည်ဆဲဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်း စည်းကမ်း၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းလိုက်နာမှု၊ တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ခံမှုနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိ/ မရှိ စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်ပါသည်။

(ဂ) လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု စစ်ဆေးခြင်း

       လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုစစ်ဆေးခြင်းသည် စီးပွားရေးတွက်ခြေကိုက်မှု၊ လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည် ပြည့်ဝမှုနှင့် ထိရောက်အောင်မြင်မှု ရှုထောင့်များဖြင့် အားလုံးကိုသော်လည်းကောင်း တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်၍သော်လည်းကောင်း စစ်ဆေးခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုစစ်ဆေးခြင်းကို 3Es Audit ( Economy, Efficiency, Effectiveness Audit) ဟူ၍လည်းခေါ်ပါသည်။ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုကို စစ်ဆေးရာတွင် အဆိုပါ 3Es အားလုံးနှင့် အကျုံးဝင်အောင် စစ်ဆေးရမည်ဖြစ်ပါ သည်။ 3Es စစ်ဆေးခြင်းတွင် အောက်ပါအချက်များ ပါဝင်ပါသည်-

(၁)    ခြိုးခြံချွေတာမှုကို စစ်ဆေးခြင်း Economy ၊၊    ၊၊ သွင်းအားစုများဖြစ်သော လူ၊ ငွေ၊ ပစ္စည်းတို့ကို သုံးစွဲရာတွင် လေလွင့်ယိုဖိတ်မှုမရှိစေဘဲ ခြိုးခြံချွေတာပြီး ထိရောက်စွာ သုံးစွဲနိုင်အောင် စီမံခန့်ခွဲကြီးကြပ်မှု ရှိ မရှိ စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်ပါသည်၊၊

(၂)    စီးပွားရေးတွက်ချေကိုက်မှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးခြင်း Economy    သွင်းအားစုများကို ခြိုးခြံချွေတာပြီး ကုန်ကျစရိတ် အနည်းဆုံးဖြင့် အကျိုးအမြတ် အများဆုံးရရှိအောင် တစ်နည်းအားဖြင့် စီးပွားရေးတွက်ချေကိုက်အောင် စီမံခန့်ခွဲ ဆောင်ရွက်ခြင်းရှိ မရှိ စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်ပါသည်၊၊

(၃)    ထိရောက်အောင်မြင်မှုကို စစ်ဆေးခြင်း Effectiveness   ၊၊ အဖွဲ့အစည်း၏ ဆောင်ရွက်ချက်များသည် မျှော်မှန်းသော မူလရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း အပြည့်အဝ ရရှိ ခြင်း ရှိ မရှိ (သို့မဟုတ်) မည်သည့်အတိုင်းအတာပမာဏအထိ ရရှိသည်ကို စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်ပါသည်၊၊ ယင်းသို့စစ်ဆေးရာတွင် မူလမျှော်မှန်းချက်အတိုင်း မဆောင်ရွက်နိုင်သည်ကို ထောက်ပြခြင်းထက် ရည်မှန်းချက် မအောင်မြင်ရသည့် အဟန့်အတားအခက်အခဲများကို စစ်ဆေးဖော်ထုတ်ပြီး မည်သို့ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် မူလရည်မှန်းချက်ရနိုင်သည်ကို အကြံပြုနိုင်အောင် အလေးထားစစ်ဆေးရန် ဖြစ်ပါ သည်၊၊

() စွမ်းဆောင်ရည်ပြည့်ဝစွာဆောင်ရွက်ခြင်း ရှိမရှိ စစ်ဆေးခြင်း Efficiency ၊၊   ၊၊ သွင်းအားစုများ ဖြစ်သော လူ(ဝန်ထမ်း)၊ ငွေကြေးနှင့်ပစ္စည်းတို့ကို အသုံးပြုရာတွင် ခြိုးခြံချွေတာမှုရှိရုံမျှမက စွမ်းဆောင်ရည်ပြည့်ဝစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်သည်အထိ စီမံခန့်ခွဲကြီးကြပ်မှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

(ဃ) လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်အလိုက် စစ်ဆေးခြင်း

       စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်၏ အရေးပါမှုအတိုင်းအတာ Degree of Materiality   အရ သာမန် (ပုံမှန်) စစ်ဆေးရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်တော့ဘဲ သီးခြားကိစ္စရပ်အဖြစ် စစ်ဆေးသင့်သည်ဟု စာရင်းစစ် က ထင်မြင်ယူဆသောကိစ္စရပ်များ ၊ စာရင်းခေါင်းစဉ်များ ၊ စီမံကိန်းလုပ်ငန်းကြီးများ (Projects) နှင့် အဖွဲ့အစည်း၏လုပ်ငန်းနှင့်ငွေကြေးဆောင်ရွက်ချက်တစ်ခုတည်းကို သီးခြားအထူးပြုပြီး အသေးစိတ် စစ်ဆေးခြင်း Specialized Audit or Audit in Depth ကို လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်အလိုက် စစ်ဆေးခြင်းဟု သတ်မှတ်ပါသည်၊၊

(င) သီးသန့်တာဝန်ပေးချက်/မေတ္တာရပ်ခံချက်အရ စစ်ဆေးခြင်း

       ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ဉပဒေနှင့်အညီ သက်ဆိုင်ရာတို့၏ သီးသန့်တာဝန်ပေးချက်/ မေတ္တာရပ်ခံချက်အရ စစ်ဆေးခြင်းကို ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်၏ လမ်းညွှန်ချက်နှင့်အညီ ဆောင်ရွက်ပါသည်။ ထို့အပြင် စစ်ဆေးခံရမည့် အဖွဲ့အစည်းမဟုတ်သည့် အခြားအဖွဲ့အစည်း တစ်ခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ စာရင်း/လုပ်ငန်းများကို စစ်ဆေးပေးရန် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ဥပဒေနှင့်အညီ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အား အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်ရပ်မှ မေတ္တာရပ်ခံလာပါက အများအကျိုးနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် ကိစ္စဖြစ်ပါက ဆောင်ရွက်ပေးပါသည်။

စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်များအရ အရေးယူဆောင်ရွက်ခြင်း

၆၊၊ အဖွဲ့အစည်းများအား စစ်ဆေးစဉ်ကာလအတွင်းမှာပင် မေးမြန်းချက်များကို ရှင်းလင်း ဖြေကြားရန်နှင့် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်များအပေါ် လိုအပ်သလို အရေးယူဆောင်ရွက်သွားရန် ဖြစ်ပါ သည်၊၊ အစီရင်ခံစာထုတ်ပြန်ပြီးသည့်အခါတွင်လည်း အရေးယူဆောင်ရွက်မှုကို သင့်တော်သည့် ကာလအတွင်း သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းက ပြန်ကြားပေးရန် လိုအပ်ပါသည်၊၊ ပြန်ကြားရန်ကာလကို အစီရင်ခံစာပေးပို့စဉ်ကပင် သတ်မှတ်ပေးထားပါသည်၊၊ စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အပေါ် မူတည်၍ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းသည် အောက်ဖော်ပြပါနည်းလမ်းများအတိုင်း ဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်ပါ သည်-

(က) ချက်ချင်းအရေးယူရန်ကိစ္စများ၊၊      ၊၊လောလောဆယ် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် လေလွင့်ပြုန်းတီးမှု၊ ယိုဖိတ်မှု၊ ပျက်စီးမှု၊ နစ်နာဆုံးရှုံးမှု၊ အလွဲသုံးစားမှုများကို ချက်ချင်း ရပ်တန့်သွားအောင် ဆောင်ရွက်ရပါမည်၊၊

(ခ) ဥပဒေအရ အရေးယူရန်ကိစ္စ၊၊   ၊၊ ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် တည်ဆဲဥပဒေများနှင့် ငြိစွန်းသည့် မသမာမှု ၊ အလွဲသုံးစားမှုများကို ဥပဒေကြောင်းအရ ဆက်လက်အရေးယူရပါမည်၊၊ ထို့အပြင် တွေ့ရှိထားသော အထောက်အထားများအရ ဌာနဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုကို တစ်ပြိုင်တည်း ပြုလုပ်ရပါမည်၊၊

(ဂ) ဌာနဆိုင်ရာစုံစမ်းအရေးယူရန်ကိစ္စ၊၊ ၊၊ အစီရင်ခံစာအရ စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်တစ်ရပ်သည် ဥပဒေကြောင်းအရ အရေးယူရန် မခိုင်လုံမှု သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲက ယူဆသည့်ကိစ္စရပ်များတွင် ဝန်ထမ်း၏ပေါ့လျော့မှု၊ တာဝန်လစ်ဟင်းမှုတို့ကြောင့် နစ်နာဆုံးရှုံးမှုမျိုးဖြစ်လျှင် ဌာနဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်းဖြင့် အရေးယူနိုင်ပါသည်၊၊

(ဃ) သာမန်သိရှိရန်နှင့် အရေးယူရန်ကိစ္စ၊၊    ၊၊ အချို့စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်များမှာ သာမန်မျှဖြစ်၍ နောင်တွင် ပြုပြင်ဆောင်ရွက်သွားပါက ပိုမိုကောင်းမွန်သွားနိုင်စရာ အကြောင်းရှိလျှင် အခါအားလျော်စွာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲသွားလျှင် လုံလောက်ပါသည်၊၊

၇၊၊       အစီရင်ခံစာအရ အဖွဲ့အစည်း၏ ဝန်ထမ်းအား အရေးယူရန်ကိစ္စဖြစ်ပါက ပဏာမစုံစမ်းမှုကို ပြန်လည်ပြုလုပ်ရန်မလိုဘဲ စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်ကိုပင် စွဲချက်တင်ရန် အထောက်အထားအဖြစ် မှတ်ယူ၍ ဌာနဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုကို ဆက်လက်ပြုလုပ်သွားနိုင်ပါသည်၊၊

၈၊၊       ဒေသစာရင်းစစ်ရုံးများ၏ အစီရင်ခံစာများအပေါ် သက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးရမည့် အဖွဲ့အစည်းများက သင့်တင့်သော အချိန်ကာလအတွင်း သင့်လျော်အောင် အရေးယူဆောင်ရွက်မပေးလျှင် သို့မဟုတ် ပြီးပြတ်ခြင်း မရှိသောကိစ္စများရှိလျှင် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံးအထိ အဆင့်ဆင့်တင်ပြ၍ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံးအနေဖြင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ အရေးယူဆောင်ရွက်မှု ပြီးပြတ်သည်အထိ ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်ပါသည်၊၊